{"id":11661,"date":"2021-07-15T18:34:14","date_gmt":"2021-07-15T16:34:14","guid":{"rendered":"http:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/?p=11661"},"modified":"2021-07-15T18:42:53","modified_gmt":"2021-07-15T16:42:53","slug":"uzbekistan-moynaq-morze-aralskie-czesc-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/2021\/07\/15\/uzbekistan-moynaq-morze-aralskie-czesc-3\/","title":{"rendered":"Uzbekistan: Moynaq \u2013 Morze Aralskie (cz\u0119\u015b\u0107 3)"},"content":{"rendered":"

\"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\" \"\"
\nJest jeszcze ciemno. Budzimy si\u0119 z Szymonem w naszym ma\u0142ym pokoju. W drugim budzi\u0142 si\u0119 Grzesiek.<\/p>\n

Plan by\u0142 prosty. Wsta\u0107 grubo przed \u015bwitem i pojecha\u0107 nad Morze Aralskie. Tam sfotografowa\u0107 wraki statk\u00f3w. Jak to bywa czasem w \u017cyciu, kiedy co\u015b d\u0142ugo si\u0119 planuje to ma prawo co\u015b nie wypali\u0107. I nic tu z naszej winy. Dlaczego? Bo zawsze jest kto\u015b lub co\u015b co mo\u017ce nam zepsu\u0107. Najlepiej wszystko. Winowajc\u0105 okaza\u0142 si\u0119 m\u0142ody ch\u0142opak z recepcji. W Uzbekistanie jest takie prawo, \u017ce ka\u017cde miejsce gdzie \u015bpi obcokrajowiec, musi nasz pobyt zarejestrowa\u0107. Dow\u00f3d naszego bytu. Kolejny papier, a wsch\u00f3d papiery lubi. Finalnie z tych wszystkich miejsc mam papier, kt\u00f3ry faktycznie si\u0119 przyda\u0142, jest pami\u0105tk\u0105. W sytuacji awaryjnej mo\u017ce nam pos\u0142u\u017cy\u0107 jako papier toaletowy. Nikt nas o to p\u00f3\u017aniej nie pyta\u0142.<\/p>\n

M\u0142ody ch\u0142opak sennie zebra\u0142 si\u0119 ze swojego \u0142o\u017ca, wzi\u0105\u0142 nasze paszporty i zabra\u0142 si\u0119 za wydrukowanie „kart pobytu”. Trwa\u0142o to na tyle d\u0142ugo, \u017ce wyprowadzi\u0142 mnie z r\u00f3wnowagi. To si\u0119 cz\u0119sto dzieje w moim \u017cyciu, ale kiedy co\u015b jest zaplanowane, kiedy w jakie\u015b miejsce jedziesz trzy dni, leci dwoma samolotami to masz prawo si\u0119 wkurwi\u0107. Uda\u0142o mu si\u0119 to. I w tej naszej ekipie wyjazdowej sta\u0142o si\u0119 to drugi raz. Ten pierwszy mia\u0142 miejsce w Iranie, kiedy m\u0142ody kierowca „taks\u00f3wki” wi\u00f3z\u0142 nas na lotnisko, \u0142aduj\u0105c si\u0119 w korek. Do tego ulewa. Brak mo\u017cliwo\u015bci komunikacji, a kiedy pojawi\u0142o si\u0119 apogeum z\u0142a, wiedz\u0105c \u017ce nie dojdziemy na czas, nie wsi\u0105dziemy do samolotu by lecie\u0107 na po\u0142udnie, to on, kierowca, wyj\u0105\u0142 telefon i pokazywa\u0142 nam swojego pieska. By\u0142o to na tyle absurdalne w tej ca\u0142ej sytuacji, \u017ce przesta\u0142em wierzy\u0107 w dalszy plan podr\u00f3\u017cy. Na szcz\u0119\u015bcie przyjechali\u015bmy w ostatnim momencie, ostatnim tym ostatnim, \u017ce we wspomnieniach mam jak omijam bramk\u0119 bezpiecze\u0144stwa i rzucam sw\u00f3j plecak na ta\u015bm\u0119 przy punkcie odprawy. I to w ostatniej sekundzie tego meczu. Rzut na wag\u0119 zwyci\u0119stwa. Jak w tanim filmie dla m\u0142odzie\u017cy na Polsacie w niedziel\u0119 o 12.<\/p>\n

I tak uzbecki ch\u0142opak zepsu\u0142 m\u00f3j wielki plan. Chocia\u017c samego wschodu s\u0142o\u0144ca nie widzia\u0142em to jednak teren z wrakami by\u0142 moim fotograficznym poligonem z nisko wisz\u0105cym s\u0142o\u0144cem. To by\u0142o niesamowite. Mimo pustynnego klimatu, wschodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca by\u0142o ch\u0142odno. W poprzedniej cz\u0119\u015bci obieca\u0142em, \u017ce napisz\u0119 sk\u0105d wzi\u0119\u0142y si\u0119 te wraki na tej pustyni. Bardzo dobrze i rzeczowo jest to opisane na Wikipedii<\/a>:<\/p>\n

Budowa kana\u0142\u00f3w przecinaj\u0105cych pustynne obszary Kara-kum prowadzona by\u0142a na wielk\u0105 skal\u0119 od lat 30., przez pierwsze dziesi\u0119ciolecia ca\u0142kowicie wbrew wszelkim zasadom sztuki hydrologicznej. W rezultacie a\u017c od 30 do 70% wody, odbieranej rzekom Syr-daria i Amu-daria bezpowrotnie wsi\u0105ka\u0142o w gleb\u0119 lub parowa\u0142o, nie docieraj\u0105c ani do upraw, ani do jeziora. Szacuje si\u0119, \u017ce do 1960 od 20 do 50 km\u00b3 wody zamiast zasili\u0107 jezioro \u2013 wsi\u0105k\u0142o w ziemi\u0119. Nawet do dzi\u015b tylko 12% d\u0142ugo\u015bci kana\u0142\u00f3w nawadniaj\u0105cych uszczelniono i zabezpieczono przed stratami wody. Cz\u0119\u015b\u0107 w\u00f3d Amu-darii trafia ponadto do znajduj\u0105cej si\u0119 na zach\u00f3d od rzeki Kotliny Sarykamyskiej, gdzie wype\u0142nia powsta\u0142e w ci\u0105gu XX wieku s\u0142one Jezioro Sarykamyskie. Na nowo powsta\u0142ej pustyni mo\u017cna spotka\u0107 statki \u2013 nawet kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w od obecnego brzegu Od lat 60. poziom wody w Jeziorze Aralskim zacz\u0105\u0142 systematycznie opada\u0107 w tempie oko\u0142o 20 cm rocznie. W nast\u0119pnej dekadzie ju\u017c 50\u201360 cm rocznie, potem dalej przyspieszy\u0142 i dzi\u015b wynosi nawet 80\u201390 cm rocznie. W 1960 roku powierzchnia jeziora wynosi\u0142a 68,5 tys. km\u00b2 (niemal tyle, co powierzchnia Republiki Irlandii), do roku 2009 zmniejszy\u0142a si\u0119 o \u2074\u2044\u2085 (do 13,5 tys. km\u00b2). <\/cite><\/p>\n

W 1960 r. jezioro by\u0142o czwartym co do wielko\u015bci na \u015bwiecie, obecnie spad\u0142o na szesnaste miejsce. Zanikanie w\u00f3d jeziora doprowadzi\u0142o do jednej z najwi\u0119kszych katastrof ekologicznych na obszarze by\u0142ego ZSRR, co nie by\u0142o zreszt\u0105 zaskoczeniem dla w\u0142adz sowieckich, kt\u00f3rym raporty o przewidywanym wyschni\u0119ciu jeziora przedstawiono wiele lat wcze\u015bniej. Przewa\u017cy\u0142a jednak irracjonalna teza, \u017ce powstanie i istnienie jeziora Aralskiego jest \u201eoczywist\u0105 pomy\u0142k\u0105 natury\u201d, a bie\u017c\u0105ce potrzeby spo\u0142ecze\u0144stwa sowieckiego Uzbekistanu s\u0105 wa\u017cniejsze od opinii ekolog\u00f3w. Wykorzystanie w\u00f3d Amu-darii i Syr-darii do nawadniania ros\u0142o nadal mimo obserwowanego zanikania jeziora i w okresie mi\u0119dzy 1960 a 1980 rokiem podwoi\u0142o si\u0119. W tym samym czasie podwoi\u0142a si\u0119 te\u017c skala produkcji uzbeckiej bawe\u0142ny. Woda z Amu-darii i Syr-darii wykorzystywana jest nie tylko do upraw bawe\u0142ny, ale i ry\u017cu. Na terenach niemal pustynnych zak\u0142adano plantacje monokultur ro\u015blin o du\u017cym zapotrzebowaniu wody. Nadmierna gospodarka rolno-spo\u017cywcza i wodna (na utrzymanie sieci kana\u0142\u00f3w w czasach ZSRR wydawano oko\u0142o 25$\/ha, obecnie 1,5$ \u2013 10$) doprowadzi\u0142a do zahamowania zasilania z rzek. <\/cite><\/p>\n

Wzrost produkcji bawe\u0142ny nie r\u00f3wnowa\u017cy\u0142 jednak ponoszonych koszt\u00f3w. Ju\u017c w latach osiemdziesi\u0105tych za\u0142ama\u0142 si\u0119 przemys\u0142 przetw\u00f3rstwa rybnego w Aralsku i innych miejscowo\u015bciach. Przed wyschni\u0119ciem jeziora wi\u0119kszo\u015b\u0107 okalaj\u0105cych go wsi utrzymywa\u0142a si\u0119 z rybo\u0142\u00f3wstwa oraz turystyki. Gdy jezioro zacz\u0119\u0142o wysycha\u0107 z jego okolic wyemigrowa\u0142o 100 tys. ludzi, cz\u0119\u015b\u0107 osiad\u0142a nad Morzem Kaspijskim. Niemal wszystkie organizmy zamieszkuj\u0105ce wody Jeziora Aralskiego wymar\u0142y na skutek drastycznego wzrostu zasolenia, a w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w regionu znacz\u0105co wzros\u0142a cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania takich chor\u00f3b jak gru\u017alica, tyfus, niedokrwisto\u015b\u0107, a u noworodk\u00f3w tak\u017ce upo\u015bledzenia umys\u0142owe. Szacuje si\u0119, \u017ce koszty zapa\u015bci gospodarki rolno-spo\u017cywczej i turystyki, a przede wszystkim pomoc humanitarna to \u015brednio dwa miliardy dolar\u00f3w rocznie.<\/cite><\/p>\n

Jest to smutne miejsce i cz\u0142owiek u\u015bwiadamia sobie, \u017ce zmieniaj\u0105cy si\u0119 klimat mo\u017ce kiedy\u015b doprowadzi\u0107 do tego co w\u0142a\u015bnie tam sta\u0142o si\u0119 to tymi samymi cz\u0142owieczymi d\u0142o\u0144mi.<\/p>\n

Nagle znalaz\u0142em si\u0119 tu sam. Szymon wr\u00f3ci\u0142 na g\u00f3r\u0119, a ja jeszcze fotografowa\u0142em, szukaj\u0105c ciekawych uj\u0119\u0107. S\u0142o\u0144ce sz\u0142o do g\u00f3ry, temperatura ros\u0142a, a obok mnie sta\u0142a krowa. Wyros\u0142a nagle z ziemii. Nie patrz\u0105c na to co robi\u0119 posz\u0142a w swoj\u0105 stron\u0119. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce to dobry moment by wej\u015b\u0107 na g\u00f3r\u0119, z\u0142apa\u0107 ch\u0142opak\u00f3w i b\u0119dziemy mogli ruszy\u0107 dalej. Dzie\u0144 wcze\u015bniej kiedy testowali\u015bmy drog\u0119 prowadz\u0105c\u0105 na pustyni\u0119, zobaczy\u0142em nowo oddane bloki. To by\u0142 dobry moment by tam teraz pojecha\u0107. Mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce jestem w Korei P\u00f3\u0142nocnej. Dziwne uczucie.<\/p>\n

Grzesiek odpali\u0142 auto i ruszyli\u015bmy na po\u0142udnie zostawiaj\u0105c za plecami Morze Aralskie. W drodze zatrzymali\u015bmy si\u0119 na \u015bniadanie, a w zasadzie by\u0142 to ma\u0142y sklepik, dziura w murze. W\u0142a\u015bciciel zaproponowa\u0142 nam, \u017ce mo\u017cemy usi\u0105\u015b\u0107 u niego w „barze”, tak to wygl\u0105da\u0142o. Wszystkie okna oklejone niebiesk\u0105 foli\u0105, pomieszczenie, jedno i drugie. Na \u015bcianie w\u0142\u0105czony telewizor. W\u0142a\u015bciciel przyni\u00f3s\u0142 czaj. Znowu poczu\u0142em, \u017ce jestem w Korei P\u00f3\u0142nocnej w jakiej\u015b \u015bwietlicy. Co do cholery. Po wszystkim znalaz\u0142em toalet\u0119. By\u0142a to pewnie barowo-domowa. Czego\u015b takiego nie widzia\u0142em jak \u017cyj\u0119, ale w takim wydaniu rzecz jasna. Niedu\u017ce pomieszczenie z drewnian\u0105 pod\u0142og\u0105, na \u015bcianie ma\u0142e okienko oklejone znan\u0105 mi wcze\u015bniej niebiesk\u0105 foli\u0105. Po \u015brodku dziura z kt\u00f3rej bi\u0142 ogie\u0144 smrodu.<\/p>\n

I zn\u00f3w w drodze. Min\u0119li\u015bmy Leninabad, a potem tankowanie auta w Nukusie. Kolejny przystanek Chiwa. Per\u0142a na szlaku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jest jeszcze ciemno. Budzimy si\u0119 z Szymonem w naszym ma\u0142ym pokoju. W drugim budzi\u0142 si\u0119 Grzesiek. Plan by\u0142 prosty. Wsta\u0107 grubo przed \u015bwitem i pojecha\u0107 nad Morze Aralskie. Tam sfotografowa\u0107 wraki statk\u00f3w. Jak to bywa czasem w \u017cyciu, kiedy co\u015b d\u0142ugo si\u0119 planuje to ma prawo co\u015b nie wypali\u0107. I nic tu z naszej winy. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11665,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2029,123],"tags":[2060,1841,163,1061,2061,2059,2057,2058,2053,2036,116,472,2047,2030,2062,973,2024,2042],"class_list":["post-11661","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uzbekistan","category-wschod","tag-aral-sea","tag-azja-centralna","tag-fuji","tag-fujifilm","tag-jezioro-aralskie","tag-morze-aralskie","tag-moynoq","tag-mujnak","tag-orta-osiyo","tag-ozbekiston","tag-podroz","tag-robert-danieluk","tag-uzbe2021","tag-uzbekistan","tag-wraki-statkow","tag-wschod","tag-x100v","tag-2042"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11661"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11717,"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11661\/revisions\/11717"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11665"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/robertdanieluk.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}