Strona główna » Ukraina

Kategoria: Ukraina

Zimowy Irpień

Drugiego dnia pobytu w Kijowie, pojechałem metrem na przedostatnią staję metra i zamówiłem Ubera, który zawiózł mnie do Irpienia. Już sama nazwa powoduje, że czuję w sobie jakiś niepokój.

Pierwszy raz to miejsce widziałem w sierpniu tego roku (2022). Teraz kiedy wróciłem tu w grudniu, wszystko wyglądało trochę inaczej. Może nie było tego wielkiego ucisku w klatce piersiowej jak za pierwszym razem, ale kiedy samotnie przemierzałem ulice tego miasta, mogłem to przeżywać jakoś inaczej. Mogłem te myśli zostawić tylko dla siebie.

Odwaga

Kiedy wysiałem w wyznaczonym miejscu, przez chwilę musiałem uświadomić sobie, że jeden budynek został zburzony. Ten który często przewalał się w mediach. Potem już znajome blokowisko, malowidło Banksego i puste mieszkania. Latem bałem się wejść do tego bloku, ale jak człowiek jest sam to często ma więcej odwagi i wszystko jakoś inaczej można sobie poukładać.

Kiedy snułem się między tymi blokami, czy zniszczonymi domami nikt nie zwracał na mnie uwagi. I to w zasadzie bardzo mnie cieszyło. Kiedy snułem się bo bloku i kilku mieszkaniach to nie powiem nie było to nic komfortowego, ale wiedziałem że muszę to sfotografować, udokumentować. Kiedy to piszę (25 grudnia 2022), władze Irpienia rozpoczęły burzenie niektórych wieżowców, nie było w relacji napisane które, ale mam wrażenie że właśnie z tej ulicy.

Zimny smutek w kuchni

W pamięci zapadną mi dwa mieszkania. Wchodząc na górę minął mnie jakiś starszy facet, przywitał się i wyparował. Wyglądał na takiego który szukał tu skarbów, które potem może wykorzystać lub sprzedać, a może był mieszkańcem jednego z lokali i zabierał co nadawało się jeszcze do użycia. Nie wiem. Nie chciałem się nikomu tam narzucać. Chciałem być niewidzialny. Wchodząc do jednego z mieszkań patrzyłem na domy w oddali przez ogromną dziurę. To było niesamowite uczucie, namacalna historia i wiele pytań bez odpowiedzi. Tu widać jak pocisk przeleciał przez ścianę, jedną i drugą, a nawet zrobił dziurę w suficie. Jak wielka to siła.

Drzwi spalone i wygięte, nawet nie da się odczytać numeru mieszkania. Zerkam na podłogę i patrzę na stare ślady. Chodzić po śladach, niczym obsesja odkrywcy. Tak bezpieczniej. Kuchnia bez okna, wpadł do niej śnieg i przykrył talerze, kubki i setkę wszystkiego co wypadło z kuchennej szafki. Zrobiło mi się smutno. Stałem i patrzyłem, jak zawsze mój umysł próbował na już wytworzyć jakąś historię ludzi, miejsca. W życiu widziałem wiele opuszczonych miejsc, ale trudno opisać uczucie gdy człowiek wie, że mieszkanie czy miejsce zostało opuszczone w wyniku inwazji i ataków wroga.

Właściwie powiem Wam, że ciężko wyjąć myśli z głowy i je przepisać, bo wiem że musiałbym się postarać o wiele bardziej, że nadal mam jakieś wyrzuty sumienia, że te wszystkie słowa są zbyt proste. Natomiast wiem jedno, że wrócę tam.

Banksy / Irpien / Ukraina

Kijów – miasto bez prądu

Pociąg szczęścia

Pociąg ze Lwowa do Kijowa to czysta przyjemność. Nie wiem co we mnie takiego siedzi, że te “wschodnie” koleje są dla mnie takie ważne, takie sprawiające przyjemność, takie które przyciągają i mają w sobie jakaś radość dziecka, przygodę. Może zbyt często to robię, ale uwielbiam poszukiwać w mojej pamięci jakiś momentów w życiu, które są powiązane z tymi w teraźniejszości. W przypadku pociągów, a w szczególności tych w Ukrainie to mój sentyment do mojej pierwszej podróży takim pociągiem w 2003 roku ze Lwowa na Krym. 27 godzin czystej przygody.

Na dworcu w Kijowie śnieg, mróz, kontrola dokumentów i ruszyłem do mojego mieszkania gdzie czekał na mnie właściciel. Miałem szczęście bo wtedy moje mieszkanie miało prąd zawsze wtedy kiedy w nim byłem. Sam właściciel mówił, że to tylko dlatego ponieważ mieszkanie jest na tej samej linii co metro. I tak często w nim było słychać przejeżdzające metro.

Kijów Unppluged

Koncerty akustyczne, bez prądu są zupełnie innym przeżyciem jak te zwykłe, gdybym mógł to bym tylko na takie chodził. Chociaż mój ostatni taki koncert na którym byłem proszę Państwa w miejscu kulturalnym, Częstochowa, filharmonia o mało nie zakończył się bójką, dlatego to był chyba mój ostatni koncert zespołu KULT do którego mam sentyment, ale ja nie o tym.

Przybywając do Kijowa miałem w swojej głowie kilka punktów. Zima nie jest przyjacielem tych, którzy chcą lub muszą pracować na powietrzu. Ciepłe ubranie to nie wszystko. Chciałem na własne oczy zobaczyć jak stolica Ukrainy radzi sobie z brakiem prądu (planowo lub nie), a także jak wygląda to ogromne i piękne miasto w grudniu.

Na tej mapie w głowie miałem kilka punktów, ale zmieniałem je spontanicznie. To tu to tam i chętnie bym tam wrócił wiosną, ale do brzegu. Będąc na lewobrzeżnej części miasta, patrząc na mapę, będącą po prawej stronie Dniepru, odkrywałem kolejne brutalne blokowiska. Pogoda temu dosłownie sprzyjała. Mokro. Mgliście. Smutno. Gdzie tylko moje oczy nie skupiły się w jakimś punkcie nie było prądu.

Spalinowa orkiestra

Jednostajny huk, nachodzący na siebie. Taki właśnie dźwięk można dziś w Ukrainie usłyszeć dosłownie wszędzie. Generatory stały się pierwszą potrzebą. Lśniące, nowe maszyny, dudniąc, każde trochę inaczej, tworzy orkiestrę ciężkich czasów. Tu kawiarnia, tu sklep, tam księgarnia. Generatory stojące na chodnikach, a kto go nie ma, zamyka sklep lub zaprasza do siebie gości na romantyczne zakupy. Ze świecą, z latarką czy telefonem. To uczucie dziwne.

Nadzieja

Kiedy byłem na jednym z osiedli, typowych kijowskich blokowisk, zapuściłem się do sklepu. Market ze wszystkim i niczym. Pomyślałem sobie, że poszukam w nim czegoś bliżej nieokreślonego, po prostu popatrzeć, pobyć i wyjść, a może przy okazji kupię parasolkę, której zapomniałem zabrać.

Tu zeszyty z największym samolotem świata, który na początku inwazji umarł. AN-225, napis na zeszycie o marzeniach i o tym, że nie da się ich zniszczyć. Wtem światła zaczęły migać w rytm szybkiej muzyki, która była tylko w mojej głowie. Migające światła to nic nadzwyczajnego. Prawa fizyki.

Potem kupiłem sobie wafelki, na polepszenie nastroju, na dorzucenie wagi i cukrów. Stałem przed kilkoma maszynami, dzięki którym można opłacić rachunki, naładować telefony i bankomaty. Raz się uruchamiały, raz gasły. I patrzyłem na tych ludzi jak wchodzą i wychodzą. Dotarło do mnie właśnie w tym momencie, że nadzieja na lepsze jutro w tych ludziach nie umarła.

Tak jak każda rakieta lub irański dron, który uderza w cel, wzmacnia tych ludzi jeszcze bardziej.

Kiedy zasypiam, wchodzę w śpiwór, nakrywam się kołdrą i kocem. Zamykam oczy. Uruchamia się alarm.

Czy dziś wyłączą prąd?

W Kijowie jak i innych miastach działają specjalne grafiki. Twój sąsiad w grupie numer 1, a Ty numer 2. Jednak gdy sytuacja jest na tyle zła, grafik można wyrzucić do kosza.

I tu pojawia się lawina problemów dnia codziennego. Nie można zaplanować nic. Jeśli Twoja praca wymaga prądu, musisz zmienić plany, jeśli chcesz właśnie zrobić pranie, musisz zmienić plany. Nie ma wody, nie ma ogrzewania. Można by tu się bardziej przyłożyć i dokładnie napisać na czym polegają takie czy inne problemy, ale wystarczy sobie wyobrazić moment gdy człowiek jest w domu i nie ma prądu. Tylko prądu. Niech będzie na 2 godziny, a tam niektórzy nie mają przez 4, 8 czy 12. Bywają miejsca gdzie i przez cały dzień nie ma prądu.

Dziwne uczucie

Kiedy gasną światła na całej ulicy, a jedynym źródłem światła są samochody, serce zaczyna bić szybciej. Od razu wyciągnąłem mój mały statyw i zacząłem bawić się tym spektaklem.

Pojechałem na Ukrainę – “Smutek w pociągu”

10 października 2022 roku

Był to początek kolejnej rakietowej inwazji na Ukrainę. Media obiegły filmy, wiadomości, przekazy słowa. Rosja rozpoczęła nowy rozdział wojny. Na celowniku pojawiły się obiekty które dawały prąd i ciepło mieszkańcom na Ukrainie. Była to kara za atak na Most Krymski.

Ostatni raz na Ukrainie byłem w sierpniu, potem przez dużą ilość pracy, obowiązków i innych rzeczy, plany wyjazdowe na Ukrainę przeniosłem na zimę. Kiedy Rosja ponownie zrobiła nalot rakietowy, infrastruktura krytyczna o której wspominałem wcześniej oberwała jeszcze mocniej. Ukraina jeszcze bardziej zaczęła borykać się z problemami związanymi z elektrycznością, a problemy to nie tylko brak możliwości ładowania telefonu.

Zmęczenie

Na początku grudnia ruszyłem z Warszawy do Lwowa z przesiadką w Przemyślu. Ogólnie jazda na Ukrainę to rzecz która odstrasza do podróżowania właśnie tam. I tu jak widać nie ma znaczenia czy to wojna, czy czas pokoju. Od kiedy z Polski ruszyły dogodne połączenia lotnicze, człowiek się rozpuścił jak czekolada. Dziś podróż do Lwowa (czy w drugą stronę) trwa nawet dłużej jak lot do Nowego Jorku. To jednak nie jest żaden problem, a brak zrozumienia dlaczego granica działa tak kiepsko.

Wsiadłem w jeden, drugi pociąg i dojechałem do Lwowa. Po raz 5-ty w tym roku. Kiedy tylko pociąg przekroczył granicę zrobiło się nagle ciemno, smutno, jak gdyby coś zawisło w powietrzu. Siedziałem w przedziale z czterema łóżkami. Ja, kobieta w wieku około 50 lat i mężczyzna mocno po 60-tce. W jej oczach widziałem zmęczenie, może to jej własne życie, takie które ją męczy i łamie, ale ja w jej oczach, w tym półmroku zobaczyłem przenikliwy smutek. Stary mężczyzna beztrosko grał w pasjansa, a ja patrzyłem jak jej oczy szukały czegoś daleko na horyzoncie.

“Dlaczego Ty się tam pchasz?”

Moja Mama zapytała mnie po co się pcham na Ukrainę? I to jest dobre pytanie. Bardzo dobre pytanie.

W szkole średniej moja wychowawczyni, która uczyła języka polskiego opowiedziała taką historię, która tak mocno utkwiła mi w głowie, że do dziś czuję jej skutki. Nie pamiętam czy to była lekcja wychowawcza, ale była to historia o jednym z uczniów, znanego z imienia i nazwiska, który w ostatniej klasie, tej maturalnej, spakował plecak i pojechał do Iranu (lub Pakistanu) gdzie miało miejsce wielkie trzęsienie ziemii. Czuł, że musi tam pojechać z aparatem i dokumentować to. Wrócił, a nauczyciele pomogli mu przygotować i zdać egzamin maturalny. Dziś jest szefem jednego z działów dużej agencji informacyjnej.

Długo myślałem o tej historii. Do dziś o tym myślę, a minęło od tamtej lekcji jakieś 20 lat. Za kilka miesięcy skończę 40 lat i zadaję sobie pytanie czy z tej historii wyciągnąłem jakieś wniosek, wnioski. I muszę się przed samym sobą przyznać, że poniekąd tak. Niestety życie człowieka to zbiór setek rzeczy które pozwalają mu na pewne rzeczy lub też go totalnie blokują. Tym głównym czynnikiem jest forsa, ale przecież nie musi być jej dużo by robić ważne rzeczy. I od lat mówię sobie, że wnioskiem z tej historii jest to, że narzuciłem sobie jakieś wewnętrzne poczucie, że chciałbym robić rzeczy ważne.

Drugą rzeczą dla których “pcham się” na Ukrainę jest to, że chcę na własnej skórze poczuć to z czym borykają się Ci ludzie. Chcę zrozumieć całym sobą dlaczego trzeba o nich mówić i dlaczego nie można o tym zapomnieć.

Czy się boję? Oczywiście, że tak, ale czym jest strach w porównaniu do tego, że niektórzy nie mogą się ot tak go wyłączyć, oni muszą tu żyć, oni chcą tu żyć.

Alarm!

W poniedziałek rozległ się alarm przeciwlotniczy.

W aplikacji Telegram, gdzie śledzę wiadomości z Ukrainy, płyną informacje, że właśnie rozpoczął się kolejny atak rakietowy. Rosja wystrzeliła 69 rakiet z czego tylko 9 gdzieś doleciało. 60 zostało strąconych przez ukraińską obronę przeciwlotniczą. Siedziałem w jednej z moich ulubionych restauracji we Lwowie. Piłem czaj, czekałem na koniec.

Potem razem z moim przyjacielem poszliśmy odwiedzić Andrzeja. Wojskowego, którego zawsze chciałem poznać. Z frontu przyjechał na kilka dni do Lwowa. Rozmawialiśmy o wszystkim, na koniec w podziękowaniu za pomoc (Andrzej był beneficjentem mojej zbiórki), podarował mi elementy ruskich bomb. Sowiecki blok z tymi pięknymi betonowymi zabudowaniami klatki schodowej. To im się udało.

Pijemy czaj, alarm się skończył i zgasło światło. Zrobiło się totalnie ciemno. Cała dzielnica zgasła. Wyjąłem aparat i zrobiłem jedną z najważniejszych fotografii podczas tego wyjazdu, a i jedną w dotyczasowym życiu. Ciemność przedzierana przez jadący samochód.

Czasem tak mam, że sobie coś wyobrażę i raz udaje się to zrobić.

Nazar tęskni za Julią

Kierowca Ubera wiezie mnie na południe Lwowa. Jest cicho, a za oknem robi się ciemno. Cała dzielnica bez prądu. Okrutne, ale piękne blokowiska. Tam gdzie chodzą generatory, tam jest światło. Stoję na chodniku, widzę jak ludzie świecą telefonami i latarkami, szukają swojej drogi, a ja stoję. Podchodzi do mnie ktoś i świeci mi w tym wojennym mroku prosto w twarz: Saszka?

Kobieta przeprosiła i z uśmiechem znikła gdzieś w osiedlowej uliczce. Schody. Bo winda nie działa. Jest ciemno. Jest na prawdę ciemno, trudno sobie wyobrazić, a może i łatwo, ale gdy to się dzieje, trudno się odnaleźć w tym mroku.

Siedzimy przy stole, jemy zupę, żartujemy. Nazara poznałem w kwietniu kiedy jechałem z Przemyśla do Lwowa. Nim dojechaliśmy do Lwowa ja już wiedziałem, że ta znajomość nie skończy się na tym, że Nazar podrzuci mnie do hotelu. Gdyby nie wojna, nigdy byśmy się nie poznali.

Kiedy tak Nazar jadł zupę, oświetlony jedynie świeczkami, wyjąłem aparat i zrobiłem mu kilka zdjęć. Potem znów było śmiesznie, było smutno, dużo historii. Ja do niego mówię po polsku, on do mnie po ukraińsku. Jesteśmy dowodem na to, że chodź wielu ludzi chce nas dzielić, to potrafimy i możemy być przyjaznymi narodami. Czasem paszport czy inny język nie ma żadnego znaczenia.

Nazar opowiada o żonie i dzieciach, kiedy zaczęła się wojna, wywiózł ich do Tarnowa. Ich rozłąka zaraz będzie trwać 10 miesięcy. Pokazał mi albumy, a ja zasypiam w łóżku jego syna. Jest cicho, lodówka przestała działać, a jej mała lampka mówi, że zaraz zacznie robić się chłodno. Zasypiam. Nie pamiętam o czym śniłem.

Smutek w pociągu

Kiedy następnego dnia jechałem pociągiem do Kijowa, zgrałem fotografie które zrobiłem dzień wcześniej i dopiero zobaczyłem Nazara, który jadł zupę. Zrobiło mi się przykro, poczułem jakąś frustrację i niemoc. Ojciec czwórki dzieci, mąż Julii, żyje sam by jego rodzina była bezpieczna. Samotność bez prądu.

Położyłem się, zamknąłem oczy i oddałem się wibracjom pociągu. Tu było moje miejsce, mój czas. I to jest właśnie ten stan dla którego lubię być, ja właściwie namacalnie czuję, że żyję.

Podróż trwała blisko 8 godzin.